Depozito en kısa tabiriyle; hizmet ya da ürünlerin kiralama, satın alma durumlarında tahsis edilen güvence tutarıdır. Satıcı ve alıcı arasında gerçekleşen depozito ödemesi sayesinde verilen/kiralanan hizmet ya da yapı korunur. Olası durumlarda ortaya çıkan kaza, maddi zararlar bu depozito ile karşılanmaktadır. Türkiye’de özellikle ev ve araç kiralama esnasında depozito bedeli söz konusudur.
Alıcı ve satıcı arasında gerçekleşen depozito önemi iki yönlüdür. Satıcı olan taraf malını, hizmetini ve olası zararlarını karşılamak amacıyla depozito almak ister. Bu yasal anlamda da hukuki bir hak olup zorunluluktur. Alıcılarda ise hizmet ya da kiralama sonuna kadar hukuki bir koruma sağlar, eğer şartlar yerine getirildiyse süreç sonunda bu bedeli tekrar geri alma hakkına sahiptir.
Ev Kiralarken Depozito Neden Alınır?
Kanunlar tarafından belirlenen ve korunan, günümüzde depozito alınan birden fazla alan bulunmaktadır. Ancak pratikte göz atıldığında en çok depozito ödemesi ev ve iş yeri kiralama yapılırken gündeme gelmektedir. Satıcı sıfatıyla yer alan kurum ya da kişilerin depozito isteme hakkı hukuksal dayanaklarla desteklenmektedir. Mevcut depozito miktarı saptanarak alıcıdan hizmet/kiralama öncesi bu bedel temin edilir.
Depozito alınmasının ise birden fazla sebebi bulunur:
1.Kiralanan Yerin Maddi Hasarlarının Giderilmesi
Kiralık ev kullanılacak kişiye tahsis edildikten sonra kullanım aşamasına bazı maddi zararlar meydana gelebilir. Mevcut olan eşyaların zarar görmesi, kullanılamaz hale gelmesi gibi durumlarda depozito ile satıcının/kiralama yapan kişinin zararının giderilmesi gerekir. Bu şekilde olası maddi kayıpların önüne geçilecektir.
2.Kiracının (Hizmet Alanın) Kurallara Uymasının Sağlanması
Kiracı ile kiralama yapan kişi arasında belirlenmiş bazı kurallar bulunmaktadır. Sözlü ve yazılı olarak belirlenen bu kurallara uyum sağlamanın farklı yolları mevcuttur. Depozito ödemeleri genel anlamda kiralama yapan kişilerin kurallara uymasını zorunlu hale getirir. Kiralama süresi bittiğinde depozitoyu almaya geri hak kazanabilmek için kiracılar tarafından kurallara dikkat edilir.
3.Hukuki Altyapı ve Teminat Hakları
Türkiye’de önceden belirlenmiş kanunlar ve yasal çerçeveler ile depozito konusu ele alınmıştır. Ev kiralama yaparken depozito ödemesi yapılması bu yüzden mühimdir. Yasal çerçevelere dayanmasından dolayı alınması şarttır. Elbette mevcut kurallar ve kanunlar tarafından depozitonun hangi durumlarda, ne kadar alınacağı, kim tarafından temin edileceği de saptanmıştır.
4.Yapılmayan Ödemeler Yerine Temin Edilmesi
Kiralık evlerde satıcıların en çok karşılaştığı ve mağdur olduğu konuların başında kiralama bedellerinin zamanında ödenmemesi bulunur. Eğer kiracı, ödemesi gereken tutarları eksik ya da zamanında ödeme yapmıyorsa ev sahibinin depozito ile kira bedelini temin etmesi, zararını karşılaması mümkündür.
Depozito Ne Kadar Olur?
Her ne kadar depozito önemi büyük olsa da bu aşamada alıcıların yani kiralama yapan kişilerin de haklarının korunması gerekir. Maddi anlamda zorluk çıkarmaması, kiralama yapılan alanın bedelini karşılayacak şekilde olması şarttır. Gereğinden fazla depozito bedeli alınmaması adına yasal anlamda bir üst sınır getirilmiştir.
Hukuki kaynaklara göz atıldığında depozito bedeli bir alanın kiralama bedelinin üç katını geçemez. En fazla 3 kira bedeli olarak talep edilebilmektedir. Türkiye’de kiralık ev depozito bedeli olarak genelde 1 kira bedeli talep edilmektedir. Örneğin; kiralanacak olan bir yerin kira bedelinin 50 bin TL olduğunu farz edelim. Satıcı yani kiralama yapan kişi en fazla 150 bin TL depozito bedeli talep edebilir, bunun üstüne çıkamaz.
Depozito Miktarı Nasıl Belirlenir?
Alıcı ve satıcı arasındaki dengeyi sağlamak, doğru depozito hesaplaması yapabilmek amacıyla göz önünde bulundurulan bazı detaylar mevcuttur. Bu detaylar doğrultusunda depozito miktarı belirlemesi yapılmaktadır. Söz konusu fiyatları etkileyen maddeler şu şekildedir:
- Alıcı ve satıcı arasında gerçekleşen anlaşma detayları,
- Yapılacak olan sözleşmenin türü,
- Satıcı ve alıcı arasında varsa eğer yapılacak olan depozito pazarlığı,
- Rezervasyon ve genel talep durumları,
- Yasal dayanaklar ve bu alandaki yapılan düzenlemeler,
- Ortalama depozito standartları.
Evden Çıkarken Depozito Nasıl Hesaplanır?
Kiralanan evden çıkacak olan kişi ya da kişiler için depozito hesaplaması yapılmaktadır. Satıcı yani ev sahibi ile kiralama yapan kişi bu süreci yönetmektedir. Yazılı sözleşme yoksa bu durum daha çok ikili arasındaki anlaşma şekillerine göre belirlenmektedir. Evi teslim etmeden önce maddi bir kayıp olup olmadığı daire içerisinde tespit edilmek üzere yapılacaktır.
Eğer söz konusu kiralanan alanda maddi bir hasar yoksa, kira ödemeleri düzenli ve eksiksiz yapıldıysa depozitosu geri verilir. Yazılı sözleşmelerde genellikle depozitonun banka hesabına yatırılması üzerine bir madde koyulmaktadır. Kiracı daireden çıktıktan sonra en geç 3 ay içerisinde depozitonun verilmesi şarttır. Aksi halde hukuki yollara başvurabilmektedir.
Kira Depozito İadesi Hangi Durumlarda Yapılmaz?
Her ne kadar çoğu kiracı depozito ödeme iadesi alabilse de bazı durumlarda satıcının yani kiralama yapan kişinin depozito vermeme hakkı bulunur. Burada sınırlar net olarak belirlenmiştir. Eğer aşağıda bahsedilen kurallara uygunluk söz konusu değilse depozito iadesi gerçekleşmez, satıcı bunu kendi çıkarı doğrultusunda kullanabilir:
Hasar Tespit Edilmesi
Kiralık ev kullanım esnasında bazı durumlarda hasar bırakabilir. Eğer kiraya veren kişi yani satıcı, kiracının hasar bıraktığını tespit ederse depozito hakkı kendisine aittir. Herhangi eksiklik durumunda ve hasar oluştuğunda depozito ile bu hasarların kapatılması sağlanır.
Borçların Ödenmemesi
Kiralama süresi boyunca eğer kiracı, ödemesi gereken tutarları ödemezse ya da ciddi anlamda geciktirirse depozito iadesi iptal olur. Ev sahibi depozito ile eksik kalan kirayı tamamlayarak zararını giderebilir.
Temizlik ve Bakım Gerekliliği
Her kiralanan alan temiz ve bakımı yapılmış şekilde teslim edilmek zorundadır. Eğer ev kullanılamaz haldeyse ev sahibi depozito ile bakım ve temizlik işlemlerini yaptırabilir.
Depozito Hangi Durumlarda Kullanılır?
Kiralanan ev ya da dükkanın maddi anlamda zarar görmesi durumlarında kullanılması yasal olarak bir haktır. Konutun sahibi tarafından olası maddi kayıplarını gidermesi adına ‘güvence bedeli’ olarak depozito ödemesi yapılmaktadır. Yine daha önce değinildiği üzere kiralama bedellerinin ödenmemesi ya da alanın çok bakımsız bırakılması da depozitonun kullanılacağı alanlardandır.
Depozito Ne Zaman Geri Verilir?
Depozito iadesi yapılabilmesi için satıcı ve alıcı arasında yapılan sözleşmede detaylar belirtilebilir. Örneğin kiracının evden çıkışını takiben ilk 15 gün içerisinde ödenmesi, nasıl ödeneceği (nakit mi hesaba mı) gibi detaylar verilebilir. Eğer sözleşme gereği bu detaylar belirtilmediyse en geç 3 ay içerisinde banka hesabına (kiracının) depozitonun iletilmesi şarttır.
Depozito İade Edilmezse Ne Yapılmalı?
Türk Borçlar Kanunu kapsamında depozito iadesi ve ödemeleri konusunda güvenceler belirtilmiştir. Belirtilen bu güvenceler kapsamında satıcının aksi bir durum olmadığı müddetçe depozitoyu geri ödemesi şarttır. Eğer hakkı olmadığı halde depozitoya el koyuyorsa, kiracı ortada bir haksızlık görüyorsa hukuki yollara başvurarak hakkını aramakta serbesttir.
