Banliyö kelimesi ilk defa Fransa’da ortaya çıkmış ve hayata geçirilmiş bir yerleşik yaşam düzenidir. Şehrin merkezi olarak belirlenen konumlara insanların yerleşmesinin zor olduğu durumlar için hayata geçirilmiştir. Aslında ilk ortaya çıkma sebepleri sosyo-ekonomik farklılıklara ve işçi sınıfına dayansa da günümüzde bu anlamını yitirmiştir.
Kısaca banliyö ne demek sorusuna şu yanıt verilebilir; şehrin merkezi konumuna sınır ya da merkezi dışında inşa edilmiş olan yaşam alanlarıdır. Mahalleler gibi büyük çaplı dizayn edilen banliyö alanları genellikle işçi sınıfına tahsil edilmiştir. Şehrin ana merkezi yoğun nüfusu kaldıramadığında ya da farklı sosyo-ekonomik sebeplere bağlı olarak banliyölerin üretildiği bilinmektedir.
Banliyöde yaşam sanıldığının aksine zor olmamaktadır. Çünkü işçi sınıflarının şehir merkezinde çalışabilmesi, bu alanlardan yararlanabilmesi de söz konusuydu. Hal böyle olunca şehir merkezi ve banliyö arasında gidiş geliş trafikleri oluşmaktaydı. Hatta 20.yüzyılda Sanayi Devrimi sonrası bu ulaşımı kolaylaştırmak için ‘banliyö treni’ adı verilen demiryolu hatları kurulmuştur.
Banliyölerin Özellikleri
Şehir merkezlerine kıyasla banliyö özellikleri kendisini ayrıştırmakta ve bu bağlamda yerleşimler sağlanmaktadır. Her ne kadar yaşam standartları kapsamında değerlendirildiğinde banliyöde yaşam zor olmasa da beklentiye bağlı olarak memnuniyet farklılaşmaktadır. Bundan dolayı kişilerin banliyö bölgesinde yaşam standartları kurmadan önce bu alandaki özelliklere dikkat etmek gerekir.
Genel olarak banliyö özellikleri şu şekildedir:
1 – Nüfus Yoğunluğunun Daha Düşük Olması
Her ne kadar banliyölerin ortaya çıkış şeklinde şehir merkezlerindeki nüfus yoğunluğunun kaydırılması hedeflense de banliyölerin nüfusları yüksek değildir. Şehir merkezinden uzakta kalması ve buradaki yaşam, yerleşim standartlarının değişiklik göstermesi yaşam adına tercih edilme sıklığını belirlemektedir.
Banliyöde yaşamak uzun vadede herkes tarafından tercih edilmeyeceğinden nüfus yoğunluğu düşük kalabilmektedir. Özellikle şehir merkezleri ile kıyaslandığında bu durum oldukça doğal kabul edilecektir. Çünkü belediye ve hükümet yetkililerinin banliyö üzerinde yaptığı yatırım ve planlamalar çok daha geri planda kalabilmektedir.
2 – Gayrimenkul Yapıların Benzerliği
Gayrimenkul ve inşaat yapıları şehir merkezlerinde çok daha çeşitlidir. Yüksek katlar, geçmiş ve güncele ait tasarımlar kadar yapılış amacı da farklılaşır. Örneğin şehir merkezlerinde yaşam konutları kadar iş yerleri, ofisler, eğitim alanları ya da sanayi noktaları da tasarlanabilir. Ancak banliyölerde durum bu şekilde değildir.
Banliyö gayrimenkul standartları arasında ağırlıklı olarak yaşam yerleri bulunur. Yani konut ağırlıklı bir üretim ve planlama söz konusudur. İş adına bir yatırım yapılmaz çünkü banliyödeki işçi sınıfının toplu taşıma ile şehir merkezine gidip gelmesi mümkün kılınmıştır. Eğitim temel anlamda veriliyor olsa da üniversite, lise gibi eğitimler için yine şehir merkezine gitmek gerekecektir.
3 – Toplu Taşımanın Yaygınlığı
Özel araçların kullanımına şehir merkezlerinde çok sık denk gelebilir hatta bunların trafiğe sebep olduğunu görebilirsiniz. Bu aslında bir yerde doğaya olan etkiyi, temiz havaya ulaşımı da zor hale getirmesiyle banliyöden farklılaşmasına neden olacaktır. Ancak şehir merkezlerini banliyöden ayıran konu burası değildir.
Toplu taşımalar da şehir merkezlerinde bulunmaktadır ancak kişilerin sosyoekonomik bilgileri doğrultusunda özel araca sahip olma olasılığı daha yüksektir. Banliyölerde ise şehir merkezine ulaşım ya da genel olarak bir adrese ulaşabilmesinin yolu toplu taşımadan geçer. Toplu taşıma araçları banliyölerin vazgeçilmezidir.
4 – Güvenilir ve Sakin Yaşam Standartları
Göç alma durumları kıyaslandığında şehir merkezlerinde farklı bölgelerden, adreslerden gelen birçok birey bir arada bulunur. Bu bazı durumlarda güvenlik endişesini de beraberinde getirecektir. Birçok asayiş problemi de bundan dolayı ortaya çıkmaktadır; fazla nüfus, beraberinde güvenlik standartlarını düşürmektedir.
Ancak banliyölere bakıldığında durum farklılaşmaktadır. Şehir merkezinden uzak sakin bir yaşam sürmek çok daha mümkün olacaktır. Bu sakinliği talep edenler için en doğru adreslerin söz konusu alanlar olduğu söylenebilir. Güvenlik konusunda da banliyölerde asayiş standartları çok yüksek olup ciddi sorunlarla karşılaşmak neredeyse imkânsızdır.
5 – İş İmkanlarının Kısıtlı Olması
Banliyödeki işçi grubunun çalışabilmek için şehir merkezine gelmesi şarttır. Şehir merkezleri iş imkanları için çok cazip bir yerdir. Kendi yaşam alanlarında özel şirketlerin ya da kurumsal yapıların olmaması bu durumu zorunlu hale getirir. Sadece kendi ev ve konutlarında, kişisel uğraşlarına bağlı olarak çalışma imkânları vardır.
6 – Ortalama Yaş Sınırının Yüksek Olması
Her yaştan bireyin banliyöde yaşamak istemesi mümkün olmayabilir. Eğitim, iş sebebiyle özellikle genç nüfusun şehir merkezine gitmek istemesi normal karşılanmalıdır. Sakinlik ve güvenlik talebinden dolayı banliyölerde yaş ortalamasının daha yüksek olduğu görülür. Emekli olan bireylerin bu tarz alanlarda yaşadığı saptanmıştır.
